سلنیوم یک ماده مغذی ضروری در جیره مرغ های تخم گذار می باشد (1994NRC,). سلنیوم برای عملکرد مناسب آنزیم آنتی اکسیدانی گلوتاتیون پراکسیدازکه با تخریب رادیکال های آزاد، از سلول محافظت می کند ضروری است (روتروک و همکاران، 1973). احتیاجات مرغ های تخمگذار به سلنیوم، بسته به خوراک مصرفی روزانه در حدود 05/0 تا 08/0 قسمت در میلیون می باشد(1994NRC,). این نیاز به سلنیوم به وسیله جیره متداول ذرت- کنجاله سویا بدون مکمل سازی اضافی می تواند تأمین شود. اما محتوی سلنیوم دانه های خوراکی به طور وسیعی از منطقه ای به منطقه دیگر تغییر می کند (1994NRC,)، و بنابراین در صنعت طیور اضافه نمودن آن به جیره های مرغ های تخمگذار امری متداول است. حداکثر مقدار مجاز اضافه کردن سلنیوم در ایالات متحده آمریکا 3/0 قسمت در میلیون است. آنچه که در مورد سلنیوم اهمیت دارد این است که به تازگی اثرات مفیدی برای شکل آلی آن که اغلب به صورت سلنو متیونین می باشد شناخته شده است. این شکل سلنیوم در واقع همان شکلی است که به طور طبیعی در گیاهان وجود دارد ولی از آنجایی که معمولا سلنیوم در گیاهان و دانه هایی که در تغذیه حیوانات استفاده می شوند پاسخگوی نیاز حیوان به این عنصر نمی باشد، لذا افزودن آن به جیره امری متداول می باشد.
از آنجائیکه محتوی سلنیوم موجود در غذاها و گیاهان بستگی به میزان قابلیت دسترسی این عنصر در خاک دارد، در نتیجه سطوح این عنصر در غذاهای انسان در میان مناطق مختلف متفاوت است. نتایج مطالعات کلینیکی بر روی انسان نشان داده اند که مکمل سازی جیره با سلنیوم آلی، مرگ و میر حاصل از سرطان را به میزان 50 درصد کاهش می دهد. علاوه بر این، این داده ها نشان می دهند که مصرف سلنیوم ناکافی با تضعیف سلامتی و نقص های ژنتیکی و کاهش باروری و توانایی سیستم ایمنی برای مقابله با عوامل عفونی بیماری زا ارتباط دارد. متأسفانه، در بسیاری از کشور های جهان اجزای تشکیل دهنده غذای مردم دارای سطوح ناکافی سلنیوم می باشد. و کمبود میزان سلنیوم در غذای انسان یک مشکل جهانی است. در نتیجه، پیدا کردن چاره ای برای حل این مشکل مسأله روز، و مورد بحث در بسیاری از کشورهای جهان است (فیسینین و همکاران، 2008).
یکی از راه های موجود برای بهبود سلنیوم دریافتی انسان، تولید تخم مرغ، شیر و گوشت غنی شده با سلنیوم می باشد. همچنین بهترین منبع مکمل سلنیوم فرم کپسول آن است (سورای، 2000 و 2006).
در هنگام انتخاب بهترین ماده خوراکی برای غنی سازی با سلنیوم، باید به چند فاکتور مهم توجه کرد. این فاکتورها عبارتند از:
1- قسمتی از غذاهای سنتی مردم باشد.
2- به طور منظم و در حد متعادل توسط مردم متعادل توسط توسط اکثریت مردم مصرف شود.
3- قابلیت غنی سازی با سایر مواد مغذی کم مصرف را داشته باشد.
4- فراهم کردن یک مقدار معنی داری از ماده مغذی (حداقل به میزان 50 درصد از نیاز توصیه شده روزانه[5])
در میان فرآورده های دامی، تخم مرغ به طور ایده آلی نیاز های اشاره شده در بالا را فراهم می کند. تخم مرغ قسمتی از غذاهایی سنتی
خرید متن کامل این پایان نامه در سایت nefo.ir
مردم است و در بسیاری از کشور ها توسط اکثریت مردم و در تمام گروه های سنی کم و بیش به طور مرتب و در حد اعتدال مصرف می شود.
تخم مرغ همچنین یک ماده خوراکی مناسبی برای غنی سازی با سلنیوم می یاشد زیرا برای ایجاد مسمومیت با تخم مرغ غنی شده با سلنیوم نیاز به مصرف طولانی مدت حدود 30 تخم مرغ غنی شده با سلنیوم در هر روز است که آن بسیار بعید به نظر می رسد.
همچنین تخم مرغ می تواند به طور همزمان با چندین ماده مغذی مهم مانند اسیدهای چرب امگا-3 ، ویتامین E و کاروتنوئیدها غنی سازی شود ( سورای و اسپارکس، 2001 ; سورای 2000).
یک تخم مرغ غنی شده با سلنیوم ممکن است در حدود 50 درصد از نیاز روزانه انسان را به سلنیوم تأمین نماید. علاوه بر تخم مرغ،گوشت خوک، گوشت گاو، گوشت مرغ و شیر نیز می توانند با سلنیوم غنی سازی شوند. ایده تولید تخم مرغ های غنی شده با سلنیوم برای اولین بار از دانشکده کشاورزی اسکاتیش در سال 1998 سرچشمه گرفت (سورای، 2000).
گنجاندن سدیم سلنیت در جیره مرغ های تخمگذار توانایی محدودی برای تولید تخم مرغ های غنی شده با سلنیوم دارد. اما سلنومتیونین موجود در مخمر غنی شده با سلنیوم به طور مؤثری به زرده و سفیده تخم مرغ منتقل می شود که امکان تولید تخم مرغ های غنی شده با سلنیوم را فراهم می کند. ثابت شده است که مصرف چنین تخم مرغ های غنی شده با سلنیوم می تواند منبع بسیار خوبی را از این عنصر کم مصرف برای انسان فراهم کند و ممکن است راه حلی برای کمبود جهانی سلنیوم در انسان باشد ( سورای و همکاران، 2004).
امروزه تخم مرغ های غنی شده با سلنیوم در بیش از 25 کشور جهان تولید می شوند و پیشرفت کشورهای اروپای شرقی در این زمینه قابل توجه بوده است و روسیه پیشرفته ترین کشور در این زمینه است (فیسینین، 2007). و سطوح سلنیوم موجود در یک تخم مرغ روسی غنی شده با سلنیوم بین 30 تا 35 میکروگرم متغییر است، که تقریباً 50 درصد نیاز روزانه توصیه شده به این عنصر را تأمین می کند.
امروزه با مشخص شدن راندمان بالای جذب و انتقال سلنیوم آلی به محصولات حیوانی، استفاده از منبع آلی سلنیوم مورد توجه قرار گرفته است و آزمایشات بسیاری جهت مقایسه منابع آلی و غیر آلی سلنیوم صورت گرفته است (پاین و همکاران، 2005; جیاکوی و همکاران، 2004).
گروهی از پژوهشگران گزارش کرده اند که غلظت سلنیوم کل تخم مرغ با افزایش مقادیر جیره ای مکمل های سدیم سلنیت، سلنومتیونین و مخمر غنی شده با سلنیوم افزایش می یابد، و مکمل های سلنومتیونین و مخمر غنی شده با سلنیوم سلنیوم تخم مرغ را بیشتر از سدیم سلنیت افزایش می دهند (اسوانسون، 1987; کانتور و همکاران، 2000).
در یک آزمایش مشخص شد که محتوی سلنیوم در کل تخم مرغ، مرغ های تغذیه شده با 8 قسمت در میلیون از سدیم سلنیت در مقایسه با مرغ های تغذیه شده با جیره های بدون سدیم سلنیت بیشتر است (آرنولد و همکاران، 1973).
دیویس و همکاران (1996) نشان دادند که تغذیه با سدیم سلنیت و سلنومتیونین به مقدار 2 قسمت در میلیون، هر دو، غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ را در مقایسه با جیره مکمل نشده با سلنیوم افزایش می دهند. اما آرنولد و همکاران (1973) هیچ تفاوتی در محتوی سلنیوم کل تخم مرغ، هنگام تغذیه مرغ ها با 2 قسمت در میلیون از مکمل سدیم سلنیت در مقایسه با آنهایی که جیره بدون مکمل سلنیوم خورده بودند، مشاهده نکردند.
با وجود تحقیقات گسترده ای که برای مقایسه شکل های آلی و غیر آلی سلنیوم انجام شده است، تحقیقات کافی جهت مقایسه مستقیم مقادیر تعیین شده منابع سدیم سلنیت و مخمر غنی شده با سلنیوم در وضعیت تجاری وجود ندارد. و هنوز خلأهایی در مورد اثرات این دو منبع به چشم می خورد. برای مثال علی رغم این که نشان داده اند که راندمان انتقال سلنو متیونین به بافت ها و محصولات طیور بیشتر از سلنیت سدیم است اما نقش این منابع در پیشگیری از بیماری های مربوط به کمبود این عنصر سلنیوم و خواص آنتی اکسیدانی آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز کم وبیش ضد و نقیض گزارش شده است. برای مثال نشان داده شده است که زیست فراهمی سلنیوم در منابع مختلف آن متفاوت است. زیست فراهمی سلنیت سدیم 100 در نظر گرفته می شود و سایر منابع نسبت به آن مقایسه می شوند. زیست فراهمی سلنومتیونین برای فعالیت آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز و پیشگیری از خیز زیر جلدی 80 و برای ابقاء در بافتهای بدن و پیشگیری از فیبروزی شدن لوزالمعده 115 می باشد (شیوازاد و صیداوی، 1383). اما سورای b)و a2002) سلنیت سدیم را ترکیبی بالقوه سمی دانسته و سلنومتیونین را ترکیب برتری معرفی کرده است که همواره نسبت به سلنیت سدیم بهتر و مؤثرتر می باشد.
